12 Ocak 2021 Salı

Challenger KAZASI (nasa tarihinin en kötü günü)

 kaza: https://youtu.be/rUqPMMgfJ4Q


kalkista kullanilan itici roketlerin parcalari o-ring denilen bir halka ile birlestirilir.. dupont'tan yapilan bu maddenin esnekligi roket isidan genislediginde sikisarak onu tek parca tutmaya yarar.. lakin o-ring soguk havada esnekligini kaybetmekte, islevini yerine getirememektedir..


challenger nasanin ilk soguk havada kalkisidir. daha onceki kalkislardan en az otuz fahrenheit daha dusuk sicaklikta gerceklesmistir.. kalkis platformundaki her seyden 10-20 santimlik buzullar asilidir..

nasa soguktan dolayi kalkisi bir kere iptal eder.. ikinci denemede hava uygun olmasina ragmen kabin kapisini kapamada kullanilan kol bir turlu cikarilamamaktadir.. teknik ekip en sonunda kolu testere ile keser, ama gecen surede hava yine sogumustur.. kalkis bir kere daha ertelenir..

basin, her zamanki gibi, nasa'yi elestri yagmuruna tutar.. gecen her gun nasa daha beceriksiz gozukmektedir..

ama o-ring'leri ureten morton thiokol'da bir muhendis aylardir o-ring dizaynina tepki gostermekte, derdini anlatabilmek icin bir komisyon olusturulmasini istemekte fakat yoneticiler tarafindan bu istegi gormezden gelinmektedir..

nasa yumurta kapiya dayaninca thiokol'la bir tele-konserans duzenlemeye karar verir.. standart olarak parca ureticilerinin onerilerinden disari cikmamaktadirlar.. ama bu sefer adam gibi kanit istemektedirler.. morton thiokol'un kalan muhendisleri 45 dakika icinde odalarindaki her turlu belgeyi arsinlarlar.. ama bir sey kesindir: kalkis gerceklesmemeli cunku o-ring'in soguk havadaki aktivitesi tahmin edilememektedir..

ama ayni zamanda yonetimdekiler baska seyler dusunmektedirler.. morton thiokol'un nasa ile ileride yapilacak shuttle'lara malzeme saglamasi gorusme asamasindadir.. abd'nin ortasinda olduklarindan urettiklerini parca parca trenle gondermeleri nispeten deniz kiyisinda olan ve monte sekilde parca gonderebilen rakiplerine karsi bir dezavantajdir.. kalkis gecikmeleri de nasa'nin imajina cok buyuk yaralar acmaktadir..

thiokol muhendisleri ile itici roketlerden sorumlu komite arasinda gerceklestirilen konferansta muhendisler o-ring'in bu sicaklikta kullanilmamasi gerektigini belirtirler.. ve bir sure boyunca da onlari ikna ettiklerini dusunup sevinirler..

ama nasa "peki, sizin emrinizdeyiz zaten" gibi bir tepki verince thiokol yoneticisi bes dakikalik bir ara ister muhendisleri ile durumu konusmak icin.. bu bes dakika yarim saate uzar.. muhendislerinin israrlarina, ve hatta bazilarinin konferansta birebir tehlikeleri anlatmasina ragmen thiokol nasa'ya kalkis mumkun der..

yani nasa goz gore gore biri sivil yedi kisiyi olume gondermistir..

kalkis gunu mekik platformdan ayrildiginda herkes derin bir oh ceker.. cunku genel kani platformda bir hatanin olacagidir.. kimse sag roketten cikan ve donmus roket yakitinin aniden yanmasi sonucunda olusan siyah dumani gormez.. devam eden yetmis saniye boyunca roket asiri isidan genisler, ve en sonunda yakit akitmaya baslar.. yanan bu kacak ortadaki turuncu yakit tankinin tarafinda oldugundan gozden kacar.. kacaktan cikan isi ayni zamanda yakit tankini da eritmektedir.. en sonunda tanki rokete baglayan kollardan biri isiya dayanamayip kopar ve mekik sallanmaya baslar.. uc saniye icinde tum yakit yanar.. ama patlama olmamistir, asiri aerodinamik basinctan tank parcalara ayrilmistir..

denilir ki kokpit parcalanmamis, tek parca halinde okyanusa saatte 320 km hizla cakilmistir.. hatta bazi kisisel hava unitelerinin aktif olarak bulunmasi patlama aninda bazi astronotlarin hala bilinclerinin acik olduguna isaret etmektedir..

arastirma komitesi 86'da sonuca ulastiginda karar hatanin bir kisi ya da kuruma yuklenemeyecegi seklinde alinmistir.. ama o-ring hatasini saptayip herkesin anlayacagi hale sokmayi basarmis fizikci richard feynman bu karara itiraz eder ve kendi gorusunun de rapora eklenmesini ister.. ona gore muhendisler ile yoneticiler arasindaki komunikasyon bu kazaya yol acmistir.. nasa aracinin muhendislerin iddia ettiginden daha iyi olduguna kanaat getirmis, parca saglayicilarinin onerilerini goz ardi etmis ve kendi imajini her seyden one koymustur.. feynman "dogayi kandiramazsiniz" diye ekler..

ekşi

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme